Η Κομμουνιστική Πρωτοβουλία Κύπρου πραγματοποίησε με επιτυχία, σήμερα Κυριακή 7 Δεκεμβρίου 2025, εκδήλωση – συζήτηση, στη Λεμεσό, με θέμα το στεγαστικό πρόβλημα. Στην εκδήλωση σημαντική ήταν η παρουσία εργαζομένων, νέων ανθρώπων από διαφορετικές γειτονιές της πόλης.
Καλωσόρισμα απηύθυνε ο Γιάννης Σωκράτους, μέλος της Επαρχιακής Επιτροπής Λεμεσού. Κεντρικός ομιλητής ήταν ο Λέανδρος Σαββίδης, Επικεφαλής του Γραφείου Πολιτικής Οικονομίας της Κομμουνιστικής Πρωτοβουλίας Κύπρου, με εισήγηση με τίτλο: «Στεγαστικό πρόβλημα: τα αδιέξοδα της αστικής πολιτικής και η δική μας πρόταση». Ακολούθησε τοποθέτηση του Χριστόφορου Φραντζή, μέλους της Επαρχιακής Επιτροπής Λεμεσού της ΚΠΚ, για τη σημερινή εικόνα του στεγαστικού προβλήματος στη Λεμεσό.
Στην ομιλία του, ο Λέανδρος Σαββίδης επιχείρησε να δείξει ότι η σημερινή στεγαστική κρίση δεν είναι κάποιο «φυσικό φαινόμενο» ή αποτέλεσμα κρατικής ανεπάρκειας αλλά έκφραση μιας βαθιάς ταξικής αντίφασης του καπιταλισμού, εκεί όπου η κατοικία μετατρέπεται από κοινωνικό αγαθό σε χρηματοπιστωτικό προϊόν και εμπόρευμα.
Όπως εξήγησε η άνοδος των τιμών στέγης είναι αποτέλεσμα συνδυασμού παραγόντων: της ενίσχυση ξένων επενδύσεων και προγραμμάτων διαμονής, της διόγκωσης πλατφορμών βραχυχρόνιας μίσθωσης τύπου Airbnb που απορροφά ολόκληρες πολυκατοικίες από τη μακροχρόνια αγορά, δημογραφικές και μεταναστευτικές πιέσεις σε μικρές κατοικίες, περιορισμένη οικοδομική δραστηριότητα σε πραγματικά προσιτές τιμές λόγω κόστους και αδειοδοτήσεων, αλλά και κερδοσκοπική συμπεριφορά ιδιοκτητών, εταιρειών και funds που αντιμετωπίζουν το ακίνητο πρωταρχικά ως επενδυτικό τίτλο.
Την ίδια ώρα, υπενθύμισε ότι το απόθεμα κατοικιών στην Κύπρο έχει σχεδόν διπλασιαστεί από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, ενώ ο πληθυσμός αυξήθηκε μόλις κατά ένα τρίτο. Δηλαδή, η υλική ικανότητα της κοινωνίας να στεγάσει τους ανθρώπους της έχει αυξηθεί, αλλά η προσιτή κατοικία για τα εργατικά και λαϊκά στρώματα συρρικνώνεται.
Από εδώ έθεσε το κεντρικό του επιχείρημα: ότι το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη κατοικιών, αλλά η μετατροπή της κατοικίας σε εμπόρευμα.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην αντικειμενική πραγματικότητα της εποχής να ανταποκριθεί στη σύγχρονη ανάγκη του λαού για προσιτή στέγαση. Όπως εξήγησε, η κατασκευαστική βιομηχανία είναι ένας από τους πιο δυναμικούς κλάδους της κυπριακής οικονομίας και ότι η Κύπρος κατασκευάζει σήμερα περισσότερα από ποτέ. Όπως είπε: «Το απόθεμα κατοικιών αυξήθηκε πολύ ταχύτερα από τον πληθυσμό, η κατασκευαστική τεχνογνωσία και οι σχετικές υποδομές εκσυγχρονίστηκαν, εισροές ξένου κεφαλαίου επέτρεψαν υψηλούς ρυθμούς επενδύσεων και το χρηματοπιστωτικό σύστημα παρήγαγε διαρκώς νέα εργαλεία πίστωσης.
Όπως υπογράμμισε, «σε ένα σύστημα κοινωνικού σχεδιασμού, αυτά τα μέσα θα οδηγούσαν λογικά σε δραστική υποχώρηση ενοικίων, σε αναβάθμιση υποδομών και σε καθολική πρόσβαση σε αξιοπρεπή στέγη. Αντί για αυτό, η πραγματικότητα κινείται στην αντίθετη κατεύθυνση: τα ενοίκια αυξάνονται με ρυθμούς υπερβατικούς των μισθών, τα νοικοκυριά επιβαρύνονται δυσβάσταχτα, οι νέοι και οι εργαζόμενοι εκτοπίζονται στα προάστια και οι πιο φτωχοί στρέφονται σε ακατάλληλες και συχνά επικίνδυνες συνθήκες διαβίωσης.»
Στη συνέχεια της ομιλίας του, ο Λέανδρος Σαββίδης, με ειδική αναφορά στις κυπριακές ιδιαιτερότητες χαρτογράφησε την πορεία μετατροπής της κατοικίας σε χρηματοπιστωτικό προϊόν σε τέσσερις φάσεις. Ειδική αναφορά έγινε στη δεκαετία 1990 με την Τραπεζική απελευθέρωση, στην περίοδο 2004–2008 και την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ, στην περίοδο 2013–2017 – περίοδος μετά το κούρεμα η οποία χαρακτηρίζεται από αύξηση των funds και το πρόγραμμα χρυσών διαβατηρίων και για την περίοδο 2018 μέχρι σήμερα, με έντονη τη μεταφορά προσωπικού ναυτιλιακών, τεχνολογικών και χρηματοπιστωτικών εταιρειών, τεχνικών νομάδων (digital nomads), τη χρήση των προσωρινών μορφών κατοίκησης τύπου Airbnb και της κατοικίας ως «ασφαλές» περιουσιακό στοιχείο διεθνούς κεφαλαίου.
Συνολικά, ανέδειξε ότι η ενσωμάτωση της κατοικίας στους χρηματοπιστωτικούς κύκλους αποτελεί τον πυρήνα της σημερινής στεγαστικής κρίσης στην Κύπρο. Η κατοικία δεν λειτουργεί πλέον ως κοινωνική υποδομή για την αναπαραγωγή της εργατικής δύναμης, αλλά ως πεδίο επενδυτικής απόδοσης, ως εμπράγματη ασφάλεια για δανεισμό, ως στοιχείο χαρτοφυλακίου για funds και εταιρείες διαχείρισης πιστώσεων.
Κρατική πολιτική: «διαχείριση ζήτησης» αντί για κοινωνικό δικαίωμα
Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν η κριτική του Σαββίδη στην κρατική πολιτική, όπως εκφράζεται από την κυβέρνηση. Σύμφωνα με τον ίδιο, το κράτος δεν αναπτύσσει μαζική κοινωνική κατοικία εκτός αγοράς αλλά επενδύει σε μηχανισμούς ενίσχυσης της αγοραστικής δύναμης λίγων νοικοκυριών μέσω επιδομάτων ενοικίου, στεγαστικών χορηγιών, σχέδια πρώτης κατοικίας, επιδοτήσεις δανείων και σχήματα τύπου Renovate–Rent προς ιδιώτες.
Έτσι, το δημόσιο χρήμα καταλήγει να εγγυάται την κερδοφορία της αγοράς ακινήτων, χωρίς να αμφισβητείται η εμπορευματοποίηση της γης.
Τα σχέδια του ΚΟΑΓ χαρακτηρίστηκαν ως «νησίδες» πολύ μικρής κλίμακας, απολύτως δυσανάλογες με το μέγεθος του προβλήματος. Αντί η πολιτική να κινηθεί προς τη δημιουργία μεγάλου αποθέματος κοινωνικής κατοικίας, περιορίζεται σε διαχείριση της ζήτησης, ώστε η αγορά να συνεχίσει να λειτουργεί ομαλά.
Τα αδιέξοδα φιλελεύθερων και σοσιαλδημοκρατικών λύσεων
Ένα κρίσιμο κομμάτι της ομιλίας του ήταν η κριτική τόσο στις φιλελεύθερες όσο και στις σοσιαλδημοκρατικές πςροσεγγίσεις για αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης. Ο μεν φιλελεύθερος πόλος, όπως εκφράζεται από τον κυβερνητικό χώρο και κόμματα τύπου ΔΗΣΥ, προτάσσει λύσεις περί επιτάχυνση αδειοδοτήσεων, διευκόλυνση νέας δόμησης, συνέχισης προγραμμάτων προσέλκυσης επενδυτών, καθώς και τεχνικές λύσεις για τα Μη Εξυπηρετούμενα Δάνεια (ΜΕΔ) και τους πλειστηριασμούς. Παρουσιάζει το πρόβλημα ως ζήτημα «ανεπαρκούς προσφοράς» και «γραφειοκρατίας». Το ΕΛΑΜ, όπως σημείωσε, υιοθετεί αυτή τη κατεύθυνση και είναι πλήρως σύμφωνο και με το αφήγημα αλλά και τις πολιτικές της κυβέρνησης.
Ο δε σοσιαλδημοκρατικός πόλος, όπως εκφράζεται από δυνάμεις τύπου ΑΚΕΛ, αναγνωρίζει ρητά την «στεγαστική κρίση», τις ανισότητες, την εξάρτηση από βραχυχρόνια κερδοσκοπία και τη μονομερή αναπτυξιακή εξάρτηση από το real estate. Προτείνει ανώτατα όρια αυξήσεων ενοικίων, ενιαίες αρχές στέγασης, ενίσχυση επιδομάτων ενοικίου και στεγαστικών σχεδίων για νέους, αύξηση δημόσιων επενδύσεων και ανακατανομή μέσω φορολογίας, καλύτερο ρυθμιστικό έλεγχο των πλατφορμών βραχυχρόνιας μίσθωσης και των αγορών από τρίτες χώρες. Μιλά για «νέο μοντέλο ανάπτυξης», για «παραγωγική ανασυγκρότηση» και «ισχυρό κοινωνικό κράτος».
Ωστόσο, όπως τόνισε, και οι δύο γραμμές αφήνουν ανέγγιχτο τον πυρήνα: ότι η κατοικία παραμένει εμπόρευμα, η γη παραμένει μέσο άντλησης προσόδου, οι τράπεζες, τα funds και οι developers κρατούν τον αποφασιστικό ρόλο.
Από μαρξιστική–λενινιστική σκοπιά, χαρακτήρισε αυτές τις λύσεις «καταδικασμένες σε αδιέξοδο», γιατί διαχειρίζονται την κρίση της κατοικίας μέσα στα όρια της κερδοφορίας του κεφαλαίου.
Η πρόταση της Κομμουνιστικής Πρωτοβουλίας Κύπρου
Στο τελευταίο μέρος της ομιλίας του, ο Λέανδρος Σαββίδης παρουσίασε τους βασικούς άξονες της πρότασης της Κομμουνιστικής Πρωτοβουλίας Κύπρου, τονίζοντας ότι πραγματική λύση δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς σύγκρουση με την εμπορευματοποίηση της στέγης, με τα συμφέροντα των τραπεζών, των developers και της άρχουσας τάξης συνολικά.
Συγκεκριμένα, ανέδειξε την ανάγκη για:
- πρόγραμμα κοινωνικής κατοικίας με ευθύνη του κράτους, μόνιμου χαρακτήρα, εκτός αγοράς και κερδοφορίας, με δημόσια χρηματοδότηση και κοινωνικό έλεγχο,
- δημόσια και κοινωνική ιδιοκτησία γης σε κρίσιμες αστικές ζώνες, ώστε ο σχεδιασμός να υπηρετεί τις ανάγκες της κοινωνικής αναπαραγωγής και όχι τις αποδόσεις των επενδυτών,
- απαγόρευση ή αυστηρός περιορισμός των αγορών κατοικιών και γης από funds και επενδυτικά οχήματα, που λειτουργούν ως μηχανισμοί συσσώρευσης μέσω γαιοπροσόδου,
- κοινωνικοποίηση των βασικών τραπεζικών εργαλείων και των μηχανισμών διαχείρισης NPLs (μη εξυπηρετούμενα δάνεια), ώστε η κατοικία να πάψει να αποτελεί χρηματοπιστωτικό ενέχυρο και να γίνει κοινωνικό δικαίωμα με βάση τον σχεδιασμό και όχι την επιλεξιμότητα στις αγορές,
- σχεδιασμός χρήσεων γης και οικιστικής ανάπτυξης με κριτήρια ανάγκης, μετακίνησης, πρόσβασης σε κοινωνικές υπηρεσίες, δημόσιας υγείας και περιβαλλοντικής προστασίας.
Ξεκαθάρισε ότι το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι η «βελτίωση» του σημερινού μοντέλου και ότι καμία στεγαστική πολιτική μέσα στα όρια της καπιταλιστικής ανάπτυξης δεν μπορεί να εξασφαλίσει αξιοπρεπή στέγη για τον λαό. Οι επιμέρους διεκδικήσεις (προσιτή κατοικία, προστασία από εξώσεις, κοινωνική γη, έλεγχος στις αγορές από funds) αποτελούν αναγκαίες μάχες, αλλά δεν αρκούν. Μόνο η ταξική πάλη με σαφή πολιτική κατεύθυνση μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για πραγματική από-εμπορευματοποίηση της κατοικίας και για μια κοινωνία όπου οι ανάγκες θα καθορίζουν την ανάπτυξη.
«Το πραγματικό δίλημμα», κατέληξε, «δεν είναι περισσότερη ή λιγότερη ρύθμιση. Το δίλημμα είναι: κατοικία ως εμπόρευμα ή κατοικία ως κοινωνικό δικαίωμα, οργανικά ενταγμένο σε έναν δρόμο ανάπτυξης που υπηρετεί τους εργαζόμενους και όχι το κεφάλαιο.»
Τοποθέτηση Χριστόφορου Φραντζή:
Ακολούθησε η τοποθέτηση του Χριστόφορου Φραντζή, μέλους της Επαρχιακής Επιτροπής Λεμεσού της ΚΠΚ. Ο Χριστόφορος Φραντζής ανέδειξε στη συζήτηση ότι το στεγαστικό πρόβλημα είναι προϊόν της ίδιας της καπιταλιστικής ανάπτυξης. Όπως υπογράμμισε, η Λεμεσός «δεν χτίζεται γι’ αυτούς που δουλεύουν, αλλά γι’ αυτούς που κατέχουν το χρήμα».
Ο Χριστόφορος Φραντζής έκανε λόγο για ταξικό εκτοπισμό, περιγράφοντας μια πόλη όπου οι πύργοι πολυτελείας και τα επενδυτικά projects συνυπάρχουν με μισθούς πείνας, ενοίκια που φτάνουν τα 1.200–1.500 ευρώ και δάνεια μιας ζωής. Η εργατική τάξη, είπε, παράγει τον πλούτο της πόλης αλλά αποκλείεται από τη χρήση της, αφού τα σπίτια δεν χτίζονται για κοινωνικές ανάγκες αλλά ως κεφάλαιο για απόδοση κέρδους.
Με χαρακτηριστικές εικόνες εξήγησε την καθημερινότητα της πλειοψηφίας: εργαζόμενοι που δουλεύουν για να πληρώνουν ενοίκιο, ζουν με τον φόβο της αύξησης και της έξωσης, αναβάλλουν τη δημιουργία οικογένειας, δεν έχουν στοιχειώδη σταθερότητα. Η νεολαία στοιβάζεται σε συγκατοικήσεις ή εγκαταλείπει την πόλη, ενώ οι πιο ευάλωτες ομάδες ωθούνται στο περιθώριο ως αποτέλεσμα της λειτουργίας του συστήματος.
Ιδιαίτερη κριτική άσκησε στο κράτος, το οποίο, όπως είπε, δεν στέκεται πάνω από τις τάξεις αλλά βρίσκεται στην υπηρεσία την κυρίαρχης τάξης. Προστατεύει τράπεζες και developers, την κερδοφορία επί της γης και της στέγης, ενώ μεταβιβάζει την κρίση στους εργαζόμενους. Τα επιδόματα, σημείωσε, απλώς επιστρέφουν στους ιδιοκτήτες μέσω των αυξημένων ενοικίων, αποτελώντας «ταξική ανακύκλωση του φτωχού χρήματος προς το κεφάλαιο».
Κατά τον Φραντζή, η απάντηση δεν μπορεί να είναι ατομική — «κανένα δάνειο ή έξυπνος χειρισμός δεν μας σώζει». Η λύση βρίσκεται στη «συλλογική, οργανωμένη και σε σύγκρουση με την κερδοσκοπία και το κεφάλαιο» όπως σημείωσε. «Χρειάζεται οργάνωση, σύγκρουση και ταξική αντεπίθεση» γιατί «η κατοικία δεν είναι εμπόρευμα, είναι κοινωνικό δικαίωμα», τόνισε κλείνοντας.
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με συζήτηση και κάλεσμα της Κομμουνιστικής Πρωτοβουλίας Κύπρου για συμμετοχή σε επόμενες δράσεις, τόσο στη Λεμεσό όσο και σε άλλες πόλεις, με την υπόσχεση ότι το ζήτημα της στέγης θα παραμείνει κεντρικό πεδίο παρέμβασης και οργάνωσης.
